على زمانى قمشه اى
172
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
دقيقترين اثر او در نحو ، الفوائد الصمديّة ، معروف به صمديّه است كه به نام برادرش عبد الصمد نگاشته است و جزو كتب درسى در مرحلهء متوسط علم نحو در حوزههاى علميه است . صمديّه علىرغم ايجاز ، احتواى قابل توجهى بر آراى نحويان دارد و از اوّلين كتب نحو است كه در آن از شواهد قرآنى و حديثى بسيار استفاده شده است . بر اين كتاب ، به علت عمق و ايجاز آن ، شروح متعدّدى نوشته شده است كه بهترين و معروفترين آنها شرح كبير سيد عليخان مدنى ( متوفى 1120 ) موسوم به الحدائق النديّة فى شرح فوائد الصمدية است كه خود در رديف كتب درسى حوزه قرار گرفته ، و در مقدمهء آن شارح ، صمديّه را در نوع خود بىنظير معرفى مىكند . وى دو شرح ديگر نيز ، كه به وسيط و صغير معروفاند ، بر صمديّه نگاشته است . در دورهء اخير شرح محمّد على مدرّس افغانى به نام الكلام المفيد فى المدرّس و المستفيد ، معروفيّت درخورى يافته و مورد استفادهء حوزويان است . پس از صمديّه ، مهمترين اثر ادبى بهائى تهذيب البيان در علم بيان است . از معروفترين شروح اين اثر شرح شيخ محمد بن على حرفوشى عاملى ( متوفّى 1059 ) و شرح سيد نعمة اللّه جزايرى ( متوفى 1112 ) است . اشعار عربى بهائى نيز شايان توجه بسيار است . معروفترين و مهمترين قصيدهء او موسوم به وسيلة الفوز و الامان فى مدح صاحب الزمان عليه السلام در 63 بيت است كه هرگونه شبهاى را در اثنا عشرى بودن وى مردود مىسازد . دو شرح مهم و معروف براين قصيده موجود است : منن الرّحمن فى شرح قصيدة وسيلة الفوز و الامان اثر شيخ جعفر نقدى ( متوفى 1370 ) ؛ و مثنوى شرح شيخ احمد بن على منينى ( متوفى 1172 ) از علماى عامّه و صاحب الفتح الوهبى ، كه به همراه كشكول به طبع رسيده است .